O Kielcach
Ważniejsze daty w historii miasta:
Nieznana jest dokładna data powstania osady – wiadomo natomiast, że Kielce były miejscem wymiany towarowej. W dawnych czasach okolice porasta puszcza, a mieszkający w niej myśliwi i bartnicy wymieniają swoje zdobycze na ziarno i inne towary. Również wytapiano w okolicy rudę żelaza w piecach tzw. dymarkach,
X w. – powstanie kościoła pod wezwaniem św. Wojciecha,
X-XI w. – przekazanie osady i okolicznych obszarów biskupom krakowskim przez panującego księcia,
1171 r. – ukończenie budowy ufundowanej przez biskupa Gedeona kolegiaty p.w. Najświętszej Marii Panny. Informację taką zapisuje polski historyk Jan Długosz i jest to pierwsza wzmianka o mieście w dokumentach,
1213 r. – przeniesienie przez biskupa Wincentego Kadłubka parafii z kościoła św. Wojciecha, a następnie przeniesienie prebendy kanoniczej z Kij. W tym okresie z kolegiatą związanych jest 4 prałatów i 6 kanoników uposażonych prebendami w postaci okolicznych wsi. Ożywienie życia gospodarczego: targi, odpusty i jarmarki.
1227 r. – Niestety nie znamy dokładnie daty nadania przywileju ani dokumentu lokacyjnego dla miasta. Za taki przyjmuje się przywilej Leszka Białego z tego roku, zezwalający na zakładanie osad na prawie niemieckim.
1229 r. – powstanie przy kolegiacie szkółki parafialnej, której wychowankiem był m.in. znany dziejopisarz – Wincenty z Kielc.
XIII w. – zahamowanie wzrostu miasta w wyniku najazdów tatarskich i walk o tron między Konradem Mazowieckim i Bolesławem Wstydliwym,
1295 r. – kolejna wzmianka o Kielcach z tego roku w dokumencie króla czeskiego Wacława II, który wydaje zgodę biskupowi Muskacie na otoczenie murami i fosami „miejsc targowych: Sławkowa, Iłży, Tarczka oraz Kielc„. Dokument ten potwierdza znaczenie Kielc jako ośrodka rynku lokalnego. Pozostałe wymienione ośrodki są już wtedy miastami na prawie niemieckim, więc można przypuszczać, że i Kielce są już miastem. Istotną częścią przywileju lokacyjnego jest wyodrębnienie miasta z zasięgu działania prawa ziemskiego i przeniesienie go na prawo niemieckie,
Połowa XIV w. – przeniesie Kielc przez biskupa Bodzanta na magdeburskie prawo miejskie,
1359 r. – pierwsze określenie Kielc mianem civitas (miasto). W mieście mieszka wówczas około 300 osób, zajmujących się głównie rolnictwem,
1496 r. – nadanie przez kardynała Fryderyk Jagiellończyka herbu: na czerwonym tle złota korona a pod nią tego samego koloru litery CK, będące skrótem od łacińskiego „Civitas Kielcensis” – (obywatelstwo kieleckie),
1502 r. – założenie cechu szewców,
XVI w. – potwierdzenie przywilejem królewskim prawa do dwóch jarmarków, wybudowanie drogi z Kielc do Bodzentyna, powstanie kolejnych cechów: ślusarzy, bednarzy i krawców.
Ukształtowanie się centrum miasta jako Rynku i odchodzących od niego ulic: dzisiejszej Bodzentyńskiej i Piotrkowskiej. W połowie wieku wzniesienie na Rynku jednopiętrowego budynku ratusza, a na wzniesieniu na wschód od miasta kościółka św. Leonarda,
XVI-XVII – rozwój miasta i napływ specjalistów z Polski i zagranicy, głównie Włochów, Węgrów, Słowaków, Niemców dzięki rozwojowi górnictwa żelaza i metali kolorowych w okalających Kielce miejscowościach. Kielce zostaja siedzibą Urzędu Górniczego. Powstanie w mieście hut metali i szkła oraz manufaktur wytwarzających zbroje. W pierwszej połowie XVII wieku znaczna rozbudowa miasta. Ufundowanie w latach 1637-42 przez biskupa Jakuba Zadzika pałacu według projektu włoskiego architekta J. Trevano (obecnie Pałac Biskupów Krakowskich – Muzeum Narodowe). Powstanie kościoła św. Trójcy i działającego przy nim szpitala. Wzniesienie na wzgórzu Karczówka kościoła z klasztorem bernardyńskim. Przebudowa kolegiaty: poszerzenie o nawy boczne i chór, wzniesienie murowanej dzwonnicy. Rozwój życia kulturalnego miasta.
1645 r. – liczebność miasta ok. 1250 osób. Miastem w imieniu biskupa zarządza dziedziczny wójt, funkcjonuje czteroosobowa rada miejska wybierana co roku przez mieszkańców,
1661 r. – w Kielcach gości ze swym dworem król Jan Kazimierz,
II poł. XVII w. – „Potop szwedzki” – zahamowanie rozwoju miasta. Zamarcie handlu, wydobycia i produkcji metali,
XVIII w. – powrót do dawnej świetności Kielc. Odbudowanie miasta ze zniszczeń wojennych, powstanie seminarium duchownego i szkoły średniej, która w 1735 r. zostaje przyjęta pod patronat Akademii Krakowskiej. W latach 80-tych wieku rozpoczęcie pracy przez kopalnię wapienia na Kadzielni, a także przez dwie cegielnie. Powstanie nowych domów, ulic, zwiększenie się ludności miasta do 2 tysięcy. Ważnym wydarzeniem z tego okresu było uchwalenie przez Sejm Czteroletni ustawy, na mocy której dobra biskupie, w tym również miasto, zostają przejęte przez administrację królewską. Daje to między innymi przywilej wybierania deputowanych do sejmu. W związku z rozwojem przemysłu przetwórczego miedzi po roku 1790 i podniesieniem rangi Kielc, przeniesienie tu miejsc obrad sejmików szlacheckich ziemi sandomierskiej. Zahamowanie rozwoju w wyniku wojny polsko-rosyjskiej i powstania kościuszkowskiego,
1794 r. – od 7 do 9 czerwca – w Kielcach przebywa naczelnik Tadeusz Kościuszko, który kwateruje tu ze swoimi oddziałami po bitwie pod Szczekocinami. Wojciech Bartos Głowacki, ciężko ranny właśnie w tej potyczce, przewieziony do Kielc umiera w tutejszym szpitalu i najprawdopodobniej zostaje pochowany na cmentarzu kolegiaty,
1795 r. – w wyniku III rozbióru Polski Kielce wchodzą w skład tak zwanej Galicji Zachodniej (zabór austriacki). Miasto awansuje do rangi stolicy cyrkułu ze starostą na czele,
1800 r. – w czerwcu tego roku groźny pożar trawi niemal wszystkie domy mieszkalne w centrum, a także ratusz. Szybkie usunięcie zniszczeń. W wyniku bulli papieża Piusa VII Kielce ustanowiono stolicą nowej diecezji,
1809 r. – włączenie miasta do Księstwa Warszawskiego z siedzibą władz powiatowych departamentu radomskiego,
1818 roku – przeniesienie do Kielc stolicy województwa krakowskiego w wyniku utworzenia Wolnego Miasta Krakowa – dzięki temu zwiększenie możliwości rozwojowych,
XIX w. – dzięki staraniom Stanisława Staszica, męża stanu, twórcy Staropolskiego Okręgu Przemysłowego przekształcenie Dyrekcji Górniczej w Główną Dyrekcję Górniczą. Powstanie pierwszej w Polsce politechniki – Szkoła Akademiczno-Górnicza. Powstanie prywatnych szkół żeńskich, księgarni i drukarni. W wyniku powstania listopadowego zahamowanie rozwoju miasta aż do drugiej połowy XIX wieku.
1844 r. – wykrycie spisku ks. Piotra Ściegiennego i jego aresztowanie w Kielcach podczas przygotowań do wystąpienia przeciw zaborcy,
1845 r. – w związku z reformą administracji w Królestwie Polskim, Kielce przestają być miastem guberialnym i zostają zdegradowane do roli miasta powiatowego. Brak inwestycji w dalszy rozwój przemysłu, maleje liczba ludności. Władzę w Kielcach sprawuje prezydent.
1873 r. – zniszczeniu w wyniku pożaru ulega budynek ratusza. Dwa lata później architekt miejski Franciszek Kowalski przystępuje do projektowania nowej siedziby władz miejskich, a pierwsze przeprowadzki do nowej siedziby władz miejskich rozpoczynają się już w 1876 r. Po kilkakrotnych zmianach i rozbudowach budynek stoi do dziś.
XIX w. – pod koniec lat 30-tych miasto uzyskuje bezpośrednie połączenie z Warszawą i Krakowem dzięki oddaniu do użytku szosy biegnącej przez centrum miasta. Powstaje szpital św. Aleksandra, księgarnie i hotel Lardellego z salą teatralną. Po 1875 r. Funkcjonują w Kielcach 4 zakłady przemysłowe: browar, fabryka marmurów, tartak i młyn parowy.
1885 r. – ożywienie gospodarcze końca wieku związane w dużej mierze z otwarciem linii kolejowej, przebiegającej przez Kielce z Dęblina do Dąbrowy Górniczej. Rozpoczęcie działalności pierwszych dużych zakładów przemysłowych m.in. spółdzielni „Społem”, fabryka szkła, wapienniki Kadzielnia i Wietrznia. Powstanie hoteli, kościołów, synagogi, a na początku XX wieku rozpoczęcie telefonizacji miasta. Życie kulturalne wzbogaca się o nowy gmach teatralny, rozpoczęcie wydawania „Gazety Kieleckiej”.
1897 r. – Kielce liczą około 13,5 tys. mieszkańców.
1906 r. – powstanie w Kielcach Oddziału Polskiej Macierzy Szkolnej, dwa lata później Towarzystwa Bibliotecznego i Oddziału Polskiego Towarzystwa Krajoznawczego. Od 1903 r. w mieście działała już 27 przedsiębiorstw,
1913 r. – powstanie elektrowni i pierwszego stałego kina w Kielcach. Założenie Szkoły Technicznej oraz żydowskiej szkoły handlowej,
1914 r. – wkroczenie do Kielc Kompanii Kadrowej Strzelców J. Piłsudskiego, a we wrześniu 1914 roku zaprzysiężenie I Pułku Legionów Polskich,
1914-1917 – powstanie nowej linii kolejowej, która łączy Kielce z Częstochową,
1918 r. – odzyskanie niepodległości po 123 latach niewoli. Mimo zniszczeń wojennych, Kielce zostaje siedzibą władz administracyjnych dużego województwa. Poszerzenie granice Kielc o okoliczne miejscowości, a liczba mieszkańców stale rośnie, osiągając w 1939 roku ponad 71 tys osób. Rozpoczęcie działalności przez nowe przedsiębiorstwa m.in. Fabryka Odlewów „Ludwików”, popularna SHL, fabryka Granat (dzisiejsza NSK Iskra), Fabryka Mebli Henryków, liczne cegielnie. 1926 r. – uruchomienie nowej elektrowni,
1927 r. – powstanie sieci kanalizacyjnej,
1929 r. – powstanie sieci wodociągowej,
Latach 30-te XX w. – utworzenie Centralnego Okręgu Przemysłowego, obejmującego części województw: kieleckiego, lubelskiego, krakowskiego i lwowskiego. Jego powierzchnia wynosi około 15% terytorium Polski, zamieszkuje tu 18% ludności kraju. W ramach budowy COP na Kielecczyźnie rozbudowano zakłady zbrojeniowe w Radomiu i Starachowicach. W tym czasie w Kielcach funkcjonuje garnizon wojskowy z koszarami na Stadionie oraz Bukówce (obecnie mieści się tu jedyne w Polsce Wojskowe Centrum Szkolenia dla potrzeb Sił Pokojowych Organizacji Narodów Zjednoczonych). Rozwinięcie się życia kulturalnego miasta: wydawanie czasopism i dzienników, m.in. „Gazeta Kielecka”.
1939-45 - II wojna światowa, a wojska niemieckie opanowują Kielce już w pierwszych dniach września. Na początku okupacji hitlerowcy mordują prezydenta miasta, Stefana Artwińskiego. Lata wojny to dla miasta okres aktywnej konspiracyjnej walki o odzyskanie wolności. W Kielcach działają agendy ZWZ-AK, SZP, „Orła Białego”, BCh i NSZ. Funkcjonuje hufiec Szarych Szeregów. W lasach podkieleckich od 1943 r. skupiają się oddziały partyzanckie. W mieście funkcjonuje tajne nauczanie na poziomie szkoły średniej i powszechnej, potem także Kursów Uniwersyteckich (1943 r.) w porozumieniu z Uniwersytetem Ziem Zachodnich i Katolickim Uniwersytetem Lubelskim.
1945 r. – wyparcie wojsk hitlerowskich przez Armię Czerwoną 15 stycznia. Niepodległość Kielce rozpoczynają z liczbą tylko 48.000 mieszkańców.
W latach powojennych ciągły rozwój miasta, szczególnie intensywny w latach 70-tych. Powstają nowe duże osiedla mieszkaniowe, Politechnika Świętokrzyska (przekształcona z Kielecko – Radomskiej Wyższej Szkoły Inżynierskiej), Wyższa Szkoła Pedagogiczna (na bazie Wyższej Szkoły Nauczycielskiej) – od 2000 r. Akademia Świętokrzyska. Miasto liczyło pod koniec lat 70-tych około 160 tysięcy mieszkańców. Na przełomie 1979/80 r Kielce powiększają swoje terytorium osiągając obecny kształt.
Obecnie stolica województwa świętokrzyskiego jest nadal dynamicznie rozwijającym się miastem zamieszkiwanym przez niemal 211 tysięcy ludzi. To gospodarcze, kulturalne oraz naukowe serce regionu, silny ośrodek targowo-wystawienniczy. Uczelnie państwowe i prywatne kształcą ponad 40 tysięcy studentów rocznie, swoje siedziby mają tu największe polskie firmy budowlane, działa bogato rozwinięcia sieć handlowa oraz instytucje wspierające rozwój przedsiębiorczości. Powstaje wiele nowych, atrakcyjnych inwestycji mieszkalnych oraz biznesowych. Codzienne życie Kielc relacjonują lokalne pisma, radio i telewizja.
Zabacz także:
