HOME

Wszystko, co najważniejsze w mieście i w województwie. Informacje, inwestycje, wydarzenia, plotki. Dodatkowo kartka z historii Kielc, ciekawostki dotyczące regionu, opis atrakcji turystycznych oraz wiele przydatnych informacji  dotyczących lokali gastronomicznych, rozrywkowych i miejsc godnych polecenia.

Zacznijmy od wyznaczenia linii geograficznych w obrębie, których znajdują się Kielce…

• Kielce położone są w Górach Świętokrzyskich. W obrębie miasta ulokowane są pasma Kadzielniańskie i Dymińskie. Kielce przecina niewielka rzeka Silnica, będąca prawostronnym dopływem Bobrzy. Na terenie miasta znajduje się szereg rezerwatów przyrody ożywionej i nieożywionej, m.in. Kadzielnia, Karczówka, Ślichowice, Wietrznia, Biesak-Białogon. Ponadto granice administracyjne miasta obejmują sporą część Chęcińsko-Kieleckiego Parku Krajobrazowego.

• Historycznie i kulturowo Kielce leżą w północnej Małopolsce, w ziemi sandomierskiej będąc stolicą ziemi świętokrzyskiej. Charakterystyczną mową tego regionu jest tzw. gwara kielecka, którą posługują się mieszkańcy południowej i środkowej części regionu.

• Miasto, jako jedno z nielicznych charakteryzuje się tak znacznymi różnicami poziomów – od 260 do 408 m n.p.m. (najwyższe wzniesienie: Telegraf).

• Województwo świętokrzyskie podzielone jest na 13 powiatów:

- buski (Busko-Zdrój)
- jędrzejowski (Jędrzejów)
- kazimierski (Kazimierza Wielka)
- kielecki grodzki oraz ziemski (Kielce)
- konecki (Końskie)
- opatowski (Opatów)
- ostrowiecki (Ostrowiec Świętokrzyski)
- pińczowski (Pińczów)
- sandomierski (Sandomierz)
- skarżyski (Skarżysko-Kamienna)
- starachowicki (Starachowice)
- staszowski (Staszów)
- włoszczowski (Włoszczowa)

• W skład powiatu kieleckiego wchodzi 17 gmin:

- Bieliny
- Bodzentyn
- Chęciny
- Chmielnik
- Daleszyce
- Górno
- Łagów
- Łopuszno
- Masłów
- Miedziana Góra
- Mniów
- Morawica
- Nowa Słupia
- Piekoszów
- Pierzchnica
- Raków
- Sitkówka-Nowiny
- Strawczyn

• Góry Świętokrzyskie są typem gór fałdowych.

Znaleźć tu można skały pochodzące niemal ze wszystkich okresów geologicznych poczynając od kambru a na czwartorzędzie kończąc. Dzieje tego regionu to historia kolejnych zalewów morskich, rozdzielonych na ogół krótkimi okresami panowania lądu. Najstarszymi utworami na tym obszarze są kwarcyty i łupki stanowiące nieco przeobrażone osady wczesnokambryjskiego morza. Pod koniec późnego kambru w czasie starokaledońskich ruchów górotwórczych osady te zostały wypiętrzone i sfałdowane. Ruchom tym towarzyszyły intruzje diabazów.

W ordowiku i sylurze ponownie panowało tu morze. Okres ten zakończył się on kolejnym intensywnym sfałdowaniem podczas orogenezy młodokaledońskiej pod koniec ordowiku. Ruchom tym towarzyszyły intruzje lamprofirów i diabazów.
Występujące na znacznej części obszaru gór świętokrzyskich morskie osady dewonu to głównie wapienie. Są one wykształcone zarówno w postaci płytkowodnej (wapienie rafowe) jak i głębokomorskiej (wapienie skaliste). Utwory te dostarczają licznych surowców skalnych jak wapienie, marmury i dolomity. Z osadami dewonu środkowego związane są również złoża rud żelaza eksploatowane dawniej m. in. w Dąbrowie.

Kolejny okres tworzenia się Gór Świętokrzyskich, związany jest z orogenezą hercyńską, która miała miejsce karbonie. W wyniku ruchów górotwórczych poprzednio już zdeformowane osady zostały ponownie wyniesione i spękane. W powstałych szczelinach krążyły roztwory hydrotermalne niosące kruszce żelaza Rudki) i miedzi (Miedzianka, Miedziana Góra). W efekcie ich działalności powstało również wiele lokalnych kalcytu żyłowego (Różanka)

Przez większość permu Góry Świętokrzyskie były lądem. Panował na nim gorący pustynny klimat który powodował że wyniesione  obszary były niszczone przez erozję. W skałach wapiennych rozwijały się zjawiska krasowe. W cechsztynie nastąpił kolejny zalew morski. Nie objął on jednak całych Gór Świętokrzyskich. Materiał powstały ze niszczenia przez fale morskie wyniosłych skalistych brzegów utworzył barwne zlepieńce (zlepieniec zygmuntowski).

Osady powstałe w erze mezozoicznej występują przede wszystkim na obrzeżu paleozoicznego trzonu Gór Świętokrzyskich. Przez większość triasu obszar ten był lądem o gorącym i suchym klimacie stąd tworzące się wówczas osady mają czerwone zabarwienie.  Podobnie wyglądają również nieliczne utworzone w tym czasie osady morskie. Osady te wietrzejąc nadają charakterystyczne czerwone zabarwienie pokrywającym je glebom.

Następne większe wynurzenie obszaru Gór Świętokrzyskich związane było z ruchami starokimeryjskimi. W połowie jury rozpoczął się kolejny zalew morski prowadzący do utworzenia na ich obrzeżu znacznej grubości pokładów wapieni.
W młodokimeryjskiej fazie ruchów górotwórczych Góry Świętokrzyskie znów na krótko wyłoniły się ponad powierzchnię wody. Już jednak w kredzie morze ponownie wkroczyło na ich obszar przykrywając wszystko grubą warstwą piaskowców i margli.

Od początku trzeciorzędu Góry Świętokrzyskie są już nieprzerwanie lądem. W wyniku alpejskich ruchów górotwórczych ich paleozoiczny trzon został ponownie wydźwignięty tym razem jednak w formie tektonicznego zrębu. Erozja doprowadziła do niemal całkowitego usunięcia z jego powierzchni pokrywy osadów kredowych. Z ruchami tymi związana była mineralizacja hydrotermalna. Powstało wtedy wiele lokalnych złóż rud cynku, ołowiu i srebra intensywnie niegdyś eksploatowanych w rejonie Kielc i Chęcin.
Silne piętno na obecnym krajobrazie Gór Świętokrzyskich wywarł najmłodszy okres czwartorzędu.

W czasie zlodowacenia krakowskiego,  a być może i środkowopolskiego, cały ten obszar pokrywał lądolód. Pozostawił on po sobie liczne złoża piasków i glin zwałowych. Wiejące w okresie zlodowaceń wiatry niosły duże ilości pyłu z którego miejscami utworzyły się grube osady lessów a w czasie interglacjałów płynące wody powierzchniowe żłobiły głębokie doliny rzeczne.

Lokalizacje: Barcza, Chełmce, Gartałowice, Górki Szczukowskie, Korzecko, Kostomłoty, Kowala, Miedziana Góra, Miedzianka, Ożarów, Rudki, Skały, Strawczynek, Wiśniówka.

• W województwie znajduje się 8 parków krajobrazowych:

-Cisowsko- Orłowiński
-Jeleniowski
-Sieradowicki
-Suchedniowsko- Oblęgorski
-Chęcińsko- Kielecki
-Nadnidziański
-Szaniecki
-Kozubowski

• Cisowsko – Orłowiński Park Krajobrazowy

Data utworzenia parku: 10 czerwca 1988 rok
Powierzchnia parku: 20.707 ha
Powierzchnia otuliny: 23.748 ha

Położenie administracyjne:

* województwo świętokrzyskie
* powiaty: kielecki
* miasta i gminy: Bieliny, Daleszyce, Górno, Łagów, Pierzchnica, Raków

Cisowsko – Orłowiński Park Krajobrazowy położony jest w obrębie Wyżyny Kieleckiej i obejmuje wschodni fragment Gór Świętokrzyskich. Ograniczony jest od północnego zachodu i od północy doliną rzeki Belnianki, od wschodu doliną Łagowicy, od południa doliną Czarnej Staszowskiej i od południowego zachodu doliną Pierzchnianki. Teren Parku przecinają pasma: Orłowińskie, Cisowskie i Ociesęckie oraz Wzgórza Bardziańskie.

Największą wartością naturalnego środowiska przyrodniczego jest szata roślinna, a szczególnie lasy. Zajmują one 63% powierzchni parku i 28 % otuliny. Lasy charakteryzują się znacznym zróżnicowaniem typologicznym siedlisk, składu gatunkowego drzewostanów i ich struktury wiekowej. Występuje tu 13 typów siedliskowych lasu od boru suchego do olsu. Dużemu zróżnicowaniu siedlisk towarzyszy bogactwo zespołów roślinnych, zarówno roślinności leśnej (15 zespołów, wśród których dominują lasy mieszane wyżynne, bory i lasy świeże oraz bory mieszane) jak i torfowiskowej. Pod względem zróżnicowania roślinności oraz bogactwa flory teren Parku należy do najciekawszych w Krainie Świętokrzyskiej i przewyższa w tym zakresie nawet Świętokrzyski Park Narodowy.

Występują tu 54 gatunki roślin objętych ochroną prawną, w tym 44 gatunki podlegające ochronie ścisłej, z których na szczególną uwagę zasługują: wierzba borówkolistna, pełnik europejski, rosiczki i liczne storczyki. Lasy stanowią ostoję fauny, w tym m.in. jelenia, sarny, dzika, borsuka, łosia i bobra.

Osobliwości świata przyrody żywej chronione są w czterech rezerwatach przyrody: „Białe Ługi”, „Cisów”, „Słopiec” i „Zamczysko”. Wiele pojedynczych obiektów przyrodniczych chronionych jest w formie pomników przyrody. Spośród 32 zarejestrowanych na tym obszarze – 19 to pomniki przyrody żywej – głównie pojedyncze drzewa (cisy, lipy, dęby, jałowce), a 13 to pomniki przyrody nieożywionej o wyjątkowej wartości naukowo-poznawczej. Na terenie tym położone są bowiem liczne naturalne wychodnie i sztuczne odsłonięcia osadowych skał paleozoicznych (kambru, ordowiku, syluru i dewonu) zawierające unikatowe skamieniałości. Na obszarze Parku dostępne są jedyne w Górach Świętokrzyskich odsłonięcia intruzywnych skał wulkanicznych (diabazy, lamprofiry).

Dużą wartością Parku są obiekty zabytkowe świadczące o bogactwie kulturowym regionu. Zabytkowe układy urbanistyczne Łagowa, Rakowa, Daleszyc i Dębna zawierają liczne obiekty sztuki sakralnej i świeckiej. W Rakowie pozostały ślady działalności braci polskich Arian, którzy w XVIIw. utworzyli tu centrum swej religijnej i kulturalnej działalności. Zabytkowe kościoły znajdują się w Łagowie, Daleszycach, Rakowie i Cisowie. Fragmenty zabudowy dworskiej zachowały się w Słopcu Szlacheckim i Rembowie.

Na całym obszarze przetrwały ślady górnictwa rud metali i ich obróbki. Rudy żelaza wydobywano w okolicach Daleszyc, Belna, Makoszyna i Lechowa. Lokalnym ośrodkiem wydobywania rudy ołowiu był Łagów i położone obok niego Płucki.

Bogate do niedawna tradycje kultury ludowej zachowały się w formie drewnianego budownictwa wiejskiego (Górno, Gęsice). Przetrwały kapliczki przydrożne i nieliczne już elementy strojów ludowych np. zapaska świętokrzyska.

Na terenie Parku wyznaczono przyrodniczą ścieżkę dydaktyczną „Cisów – Góra Września – Daleszyce”, o długości ok. 10,5km.

• Jeleniowski Park Krajobrazowy

Data utworzenia parku: 10 czerwca 1988 rok
Powierzchnia parku: 4.295 ha
Powierzchnia otuliny: 10.591 ha

Położenie administracyjne:

* województwo świętokrzyskie
* powiaty: kielecki, ostrowiecki, opatowski
* miasta i gminy: Baćkowice, Łagów, Nowa Słupia, Sadowie, Waśniów

Jeleniowski Park Krajobrazowy położony jest w obrębie Wyżyny Kieleckiej, we wschodniej części Gór Świętokrzyskich. Obejmuje Pasmo Jeleniowskie z najwyższymi wzniesieniami: Górą Jeleniowską (535 m n.p.m.), Szczytniakiem (554 m n.p.m.) oraz Górą Witosławską, Wesołówką i Truskolaską. Na południu wkracza w obszar Doliny Kielecko-Łagowskiej, na północy obejmuje Dolinę Słupiańską, fragmenty Pasma Pokrzywiańskiego oraz przełomowych dolin rzek Dobruchny i Pokrzywianki.

Krajobraz tego obszaru kształtuje malownicze Pasmo Jeleniowskie, porośnięte lasami z dużym udziałem zbiorowisk jodłowo-bukowych. Lasy zajmują 66% powierzchni Parku i 3% powierzchni otuliny. Na terenach leśnych występują cztery typy siedliskowe lasu, największy powierzchniowo udział ma las górski i las górski mieszany (głównie w zespole buczyny karpackiej). W runie leśnym występuje 28 gatunków roślin objętych ochroną prawną w tym 17 gatunków objętych ochroną całkowitą.

Odrębny charakter reprezentuje flora porastająca zbocza wąwozów z wychodniami skał dewońskich w okolicach wsi Grzegorzowice i Skała. Występują tu naturalne murawy i zarośla kserotermiczne z szeregiem roślin kserotermicznych jak np. rojnik pospolity, aster gawędka, dzwonek syberyjski, kocanka piaskowa i wiele innych. Podobne zespoły roślinności kserotermicznej występują na obszarach krasowych w okolicach Łagowa i Piotrowa.

Do osobliwości przyrody nieożywionej należą peryglacjalne formy wietrzenia – gołoborza, zbudowane z bardzo twardych piaskowców kwarcytowych wieku kambryjskiego – występujące na zboczach Góry Jeleniowskiej i na Szczytniaku.

Najcenniejsze fragmenty przyrody żywej i nieożywionej chronione są w czterech rezerwatach przyrody „Szczytniak”, „Małe Gołoborze”, „Góra Jeleniowska” i „Wąwóz w Skałach”.

Na obszarze Parku spotkać można pojedyncze obiekty przyrodnicze chronione w formie pomników przyrody. Spośród 9 zarejestrowanych na tym obszarze 8 to pomniki przyrody żywej, które stanowią pojedyncze drzewa i grupy drzew (dęby, topole białe, lipy).

Na obszarze Parku znajduje się wiele obiektów świadczących o bogactwie dziedzictwa kulturowego. Północne i południowe zbocze Pasma Jeleniowskiego to miejsce występowania licznych stanowisk archeologicznych związanych z intensywną działalnością starożytnego górnictwa i dymarkowego hutnictwa żelaza, datowanego na okres wpływów rzymskich i celtyckich (od I w p.n.e. do IV w n.e.).

Do obiektów kultury materialnej z późniejszych okresów historycznych należą budowle sakralne i świeckie. Najcenniejszym zabytkiem architektury sakralnej jest XIV-wieczny kościół w Grzegorzewicach. Liczne są tu kaplice z XVII i XIX w (Rostylice, Nowa Słupia, Jeleniów) oraz figury przydrożne. Do ciekawych zabytków należą pozostałości małych dworów, wraz z otaczającymi je parkami, a wśród nich dworskie układy przestrzenne w Czajęcicach, Grzegorzowicach, Jeleniowie, Wronowie i Mirogonowicach.

Piękne tradycje kultury ludowej zachowały się w formie drewnianej zabudowy wiejskiej – w Pokrzywiance, Starej Słupi i Skoszynie Starym. Lasy Pasma Jeleniowskiego, zarówno w okresie powstania styczniowego jak i w czasie II wojny światowej, dawały schronienie oddziałom partyzanckim. We wsi Janowice u stóp Witosławskiej Góry urodził się legendarny dowódca jednego z największych ugrupowań partyzanckich AK w Górach Świętokrzyskich mjr Jan Piwnik „Ponury”. W jego domu rodzinnym urządzono Izbę Pamięci.

Na terenie otuliny Parku wyznaczono ścieżkę dydaktyczną „Wałsnów – Grzegorzewice – Wronów – Kunin – Jeleniów – Wałsnów”, o długości ok.15 km.

• Sieradowicki Park Krajobrazowy

Data utworzenia parku: 10 czerwca 1988 rok
Powierzchnia park: 12.106 ha
Powierzchnia otuliny: 16.236 ha

Położenie administracyjne:

* województwo świętokrzyskie
* powiaty: kielecki, skarżyski, starachowicki
* miasta i gminy: Bodzentyn, Pawłów, m Starachowice, Suchedniów, Wąchock

Sieradowicki Park Krajobrazowy położony jest w obrębie Wyżyny Kieleckiej. Obejmuje Płaskowyż Suchedniowski oraz północną część Gór Świętokrzyskich. Leży pomiędzy doliną rzeki Kamiennej na północy i Doliną Bodzentyńską na południu. Od wschodu ograniczają go doliny rzek Świśliny i Pokrzywianki, a od zachodu dolina Kamionki.

Park obejmuje zwarty kompleks lasów wschodniej części Puszczy Świętokrzyskiej zwany Lasami Siekierzyńskimi. Zajmują one około 85% jego powierzchni, a w otulinie 21%. Tereny leśne charakteryzują się znacznym zróżnicowaniem siedlisk, składu gatunkowego drzewostanów oraz struktury wiekowej. Występuje na tym obszarze 12 typów siedliskowych lasu od boru świeżego, do olsu oraz 11 zespołów roślinności leśnej, wśród których dominują lasy mieszane świeże oraz lasy mieszane z dużym udziałem jodły i modrzewia. W runie leśnym występuje 57 gatunków roślin prawnie chronionych, z których 47 objętych jest ochroną ścisłą. Wśród nich występują paprocie, widłaki, a z roślin zielonych m.in.: goździk kosmaty, pluskwica europejska, tojad dzióbaty, powojnik prosty, sasanka wiosenna i otwarta, rosiczka długolistna, parzydło leśne, wawrzynek wilczełyko, bluszcz pospolity, naparstnica zwyczajna, gnidosz rozesłany i królewski.

Lasy Parku stanowią ostoję dla zwierząt, w tym wielu gatunków chronionych. Spotkać tu można nietoperza, łasicę, gronostaja. Ptaki reprezentowane są m.in. przez bociana białego i czarnego, myszołowa zwyczajnego, jastrzębia gołębiarza, zimorodka, dudka, słonkę, bażanta, cietrzewia. Występują tu płazy – żaba, rzekotka drzewna, ropucha oraz gady – jaszczurka zwinka i żyworodna, padalec, zaskroniec, żmija zygzakowata. Świat owadów reprezentują biegacz, trzmiel, oraz motyle-mieniak i paź królowej.

Osobliwości przyrody żywej i nieożywionej, chronione są w rezerwatach: „Wykus”, „Kamień Michniowski” i „Góra Sieradowska”.Na całym obszarze Parku występują pojedyncze drzewa pomnikowe i grupy drzew – dęby, lipy, wiązy, sosny. Łącznie ochroną prawną objęto 19 obiektów tego rodzaju. Cenne są także pomniki przyrody nieożywionej. Na terenie Parku jest ich siedem.

Sieradowicki Park Krajobrazowy słynie z walorów historycznych. Lasy Siekierzyńskie dawały schronienie powstańcom styczniowym i partyzantom w czasie II wojny światowej. Wiele miejsc przypomina o dawnych wydarzeniach. Jednym z najbardziej znanych jest Wykus – uroczysko leśne, miejsce gdzie obozował i walczył mjr Jan Piwnik – „Ponury”, dowódca zgrupowań partyzanckich AK w latach II wojny światowej. Na Wykusie przebywał też mjr Henryk Dobrzański – „Hubal” i walczyły oddziały AL. Nieopodal znajduje się polana, na której obozowali powstańcy styczniowi z 1863r. pod dowództwem gen. Mariana Langiewicza.
Wśród licznych śladów z czasów okupacji najtragiczniejszą wymowę ma Michniów. W czasie pacyfikacji 12 i 13 lipca 1943r. Niemcy zamordowali tu 203 osoby. Obecnie w Michniowie znajduje się mauzoleum Martyrologii Wsi Polskiej.

Na całym obszarze Parku spotyka się wiele zabytkowych obiektów, świadczących o wielkim bogactwie kulturowym. Południowy skłon Pasma Sieradowickiego i Dolina Bodzentyńska to obszar występowania licznych stanowisk archeologicznych związanych z działalnością starożytnego, świętokrzyskiego okręgu górnictwa i dymarkowego hutnictwa żelaza, datowanego na okres wpływów rzymskich (od I w p.n.e. do IV w n.e.). W późniejszym okresie na terenach tych rozwinął się przemysł metalurgiczny. Zabytkowe obiekty staropolskiego hutnictwa zachowały się między innymi w Parszowie, Michałowie, Starachowicach, Wąchocku.

Czasów średniowiecza sięgają zabytkowe układy urbanistyczne Wąchocka i Bodzentyna. Wśród budowli zabytkowych na uwagę zasługują – XIII wieczny zespół klasztorny opactwa cystersów w Wąchocku, ruiny zamku biskupów krakowskich z XIV wieku w Bodzentynie. Ponadto zachowały się dwory w Warszówku i Radkowicach oraz drewniane zagrody świętokrzyskie w Bodzentynie, Sieradowicach i Siekiernie.

Na terenie Parku wyznaczono ścieżki dydaktyczne:

* przyrodniczo – krajobrazową ścieżkę dydaktyczną „Radkowice – Śniadka”, o długości ok.5 km,
* przyrodniczo – historyczną ścieżkę dydaktyczną „Berezów – Michniów – Kamień Michniowski – Burzący Stok – Suchedniów”, o długości ok.15 km.

• Suchedniowsko – Oblęgorski Park Krajobrazowy

Data utworzenia parku: 10 czerwca 1988 rok
Powierzchnia parku: 21.407 ha
Powierzchnia otuliny: 25.681 ha

Położenie administracyjne:

* województwo świętokrzyskie
* powiaty: kielecki, skarżyski, konecki
* miasta i gminy: Bliżyn, Łączna, Miedziana Góra, Mniów, Stąporków, Strawczyn, Suchedniów, m. Skarżysko-Kamienna, Zagnańsk

Suchedniowsko – Oblęgorski Park Krajobrazowy położony jest w obrębie Wyżyny Kieleckiej. Składa się z dwóch odrębnych obszarów: zachodniego – obejmującego Pasmo Oblęgorskie w Górach Świętokrzyskich i wschodniego – obejmującego Płaskowyż Suchedniowski. Obszar Parku jest ważnym regionalnym węzłem hydrograficznym i terenem źródliskowym rzek: Krasnej, Bobrzy i Kamionki. Największą wartością środowiska przyrodniczego są lasy, które zajmują w Parku 90,8% powierzchni a w strefie ochronnej 10,8%. Dominują tu siedliska żyznych borów mieszanych, lasów mieszanych wyżynnych wilgotnych i świeżych.

Niezwykle różnorodne jest runo leśne, w którym występuje 1017 gatunków roślin naczyniowych, z czego 46 gatunków objętych jest ochroną ścisłą a 10 objętych ochroną częściową. Na uwagę zasługuje: liczydło górskie, arnika górska, omieg górski, czosnek niedźwiedzi.

Lasy Parku stanowią ostoję wielu gatunków zwierząt. Spotkać tu można łosia, jelenia, borsuka, piżmaka oraz bobra. Awifauna – złożona z ponad 100 gatunków – reprezentowana jest przez rzadko występujące ptaki: bociana czarnego, brodźca piskliwego, cietrzewia. W wodach stwierdzono ponad 10 gatunków ryb. Świat owadów reprezentują m.in. największe krajowe gatunki chrząszczy: jelonek rogacz i kozioróg dębosz.

Najcenniejsze fragmenty Parku objęto ochroną rezerwatową – są to rezerwaty: „Świnia Góra”, „Dalejów”, „Barania Góra”, „Kręgi Kamienne”, „Perzowa Góra”, „Górna Krasna”. Na obszarze Parku zobaczyć można 39 pojedynczych obiektów przyrodniczych chronionych w formie pomników przyrody, z których 27 to pomniki przyrody żywej a wśród nich najbardziej znany pomnik przyrody – dąb „Bartek”.

Obok wartości przyrodniczych Park prezentuje także walory kulturowe. Na jego terenie znajdują się unikatowe zabytki techniki związane z górnictwem i metalurgią rud żelaza oraz metali nieżelaznych. Do najciekawszych należą m.in. ruiny zakładów wielkopiecowych w Samsonowie i Bobrzy oraz pozostałości pieca w Kuźniakach.

Najcenniejszym stanowiskiem archeologicznym jest prehistoryczny wał na Górze Grodowej w miejscowości Tumlin. Z obiektów architektury sakralnej na uwagę zasługują kościoły i kapliczki przydrożne. Do najstarszych i najpiękniejszych należą kościoły w Tumlinie, Zagnańsku, Chełmcach, Strawczynie i Suchedniowie. Zabytkowe obiekty architektury świeckiej reprezentują nieliczne już małe dwory z fragmentami założeń parkowych. Najcenniejszym i najbardziej znanym jest zespół krajobrazowo-parkowy w Oblęgorku z XIX, malowniczo usytuowany u podnóża Pasma Oblęgorskiego. W pałacu mieści się Muzeum Henryka Sienkiewicza, poświęcone życiu i twórczości laureata Literackiej Nagrody Nobla. W pobliskim Strawczynie skromny pomnik upamiętnia miejsce urodzenia Stefana Żeromskiego. Nieliczne pozostałości zabytkowego już dziś budownictwa drewnianego można oglądać jeszcze w Suchedniowie, Zagnańsku i Bliżynie. Nad rzekami zachowało się kilka młynów wodnych (Bugaj, Kaniów, Bobrza, Kuźniaki, Wąsosza).

Na terenie Parku i otuliny wyznaczono 4 ścieżki dydaktyczne:

* przyrodniczo – geologiczna ścieżka dydaktyczna „Hucisko – Perzowa Góra – Kuźniacka Góra – Kuźniaki”, o długości ok. 4,5 km;
* przyrodnicza ścieżka dydaktyczna „Miedziana Góra – Tumlin”, o długości ok. 15 km;
* sozologiczna ścieżka dydaktyczna „Zagnańsk – Bartków – Janaszów”, o długości ok. 4 km;
* przyrodnicza ścieżka dydaktyczna „Ścięgna – Zagnańsk”, o długości ok. 3,5 km.

• Chęcińsko – Kielecki Park Krajobrazowy

Data utworzenia parku: 2 grudnia 1996 rok
Powierzchnia parku: 20.505 ha
Powierzchnia otuliny: 11.123,8 ha

Położenie administracyjne:

* województwo świętokrzyskie
* powiaty: kielecki, jędrzejowski
* miasta i gminy: Chęciny, m. Kielce, Małogoszcz, Piekoszów, Sitkówka – Nowiny, Sobków, Morawica.

Chęcińsko – Kielecki Park Krajobrazowy położony jest w obrębie Wyżyny Kieleckiej, w południowo – zachodniej części Gór Świętokrzyskich, pomiędzy rzekami Łośną (Wierną Rzeką) i Bobrzą.
Krajobraz Parku tworzą niewysokie grzbiety górskie poprzedzielane rozległymi dolinami.

Obszar objęty ochroną w przeszłości podlegał intensywnej eksploatacji surowców skalnych co w znacznym stopniu przyczyniło się do odsłonięcia wyjątkowych walorów przyrody nieożywionej. W całej Europie nie ma drugiego takiego miejsca, gdzie na niewielkim terenie występowałyby na powierzchni skały niemal wszystkich okresów geologicznych, od kambru (paleozoik) po holocen (kenozoik). Pozwala to na prześledzenie dziejów Ziemi na przestrzeni ostatnich 550 mln lat. Nic dziwnego, że park nazywany jest „rajem” dla geologów.

Dość licznie występują tu obiekty będące rezultatem procesów krasowych. Do najciekawszych należy Jaskinia Raj, w której można podziwiać niepowtarzalną szatę naciekową i cenne namuliska ze szczątkami kostnymi dawnych zwierząt oraz kamiennymi narzędziami używanymi przez przebywającego tu człowieka paleolitycznego. Na uwagę zasługuje najdłuższa na Niżu Polskim jaskinia – Chelosiowa Jama, której długość wraz z Jaskinią Jaworznicką przekracza 3,5 km. Można też znaleźć przykład krasu powierzchniowego w postaci grani skalnej na górze Zelejowej. W wielu miejscach pozostały ślady dawnego górnictwa rud miedzi i ołowiu – na Miedziance, Rzepce, Górze Żakowej i Moczydle.

Obok wartości geologicznych na obszarze Parku spotykamy ogromne bogactwo szaty roślinnej, potwierdzone obecnością ponad 1000 gatunków roślin (blisko 50 % flory krajowej). Ochronie prawnej podlega 78 gatunków, w tym 68 to gatunki objęte ochroną ścisłą.

Na jednej trzeciej powierzchni Parku znajdują się zbiorowiska leśne. Wśród siedlisk leśnych na szczególną uwagę zasługują płaty świetlistej dąbrowy – zespołu charakterystycznego dla obszarów śródziemnomorskich. Znaczną powierzchnię Parku zajmują półnaturalne zbiorowiska łąkowe i pastwiska. Liczne wzgórza porastają ciepłolubne murawy kserotermiczne.

Zróżnicowanie florystyczne pociąga za sobą różnorodność fauny. Spotyka się tu rzadko występujące i chronione gatunki ssaków, płazów i gadów.

Najcenniejsze obszary Parku objęto ochroną w formie rezerwatów przyrody są to: „Jaskinia Raj”, „Biesak – Białogon”, „Chelosiowa Jama”, „Moczydło”, „Góra Rzepka”, „Góra Zelejowa”, „Góra Miedzianka”, „Wolica”, „Góra Żakowa”, „Milechowy”, „Karczówka”.

Obok rezerwatów w Parku są także pojedyncze obiekty przyrodnicze chronione w formie pomników przyrody. Zarejestrowano tu 19 takich obiektów, w tym 11 pomników przyrody nieożywionej.

Walory przyrodnicze Parku uzupełniają wartości historyczno-kulturowe, a w szczególności: stanowisko archeologiczne w Jaskini Raj związane ze śladami pobytu człowieka sprzed 50 tys. lat, cenne zespoły urbanistyczne miast – Chęcin i Małogoszcza, wiele zabytkowych budowli sakralnych – w Chęcinach, na Karczówce – w Kielcach, w Bolminie, Brzegach czy Polichnie. Interesującym miejscem jest park etnograficzny w Tokarni, gdzie prezentowane są przykłady procesu kształtowania się układu przestrzennego wsi. Oddzielną bogatą historią poszczycić się może także zamek chęciński.

Obszar Parku podobnie jak cały region świętokrzyski zapisał się trwale w historii walk narodowo – wyzwoleńczych. Świadczą o tym pamiątki powstania styczniowego, liczne cmentarze z lat I wojny światowej, szlak Pierwszej Kompanii Kadrowej oraz wiele miejsc pamięci z okresu II wojny światowej.

Na terenie Parku wyznaczono przyrodniczą ścieżkę dydaktyczną „Chęciny – Jaskinia Piekło – Szewce”, o długości ok.10km.

• Nadnidziański Park Krajobrazowy

Data utworzenia parku: 19 grudnia 1986r.
Powierzchnia parku: 23 164 ha
Powierzchnia otuliny: 26 011 ha

Położenie administracyjne:

* województwo: świętokrzyskie
* powiaty: pińczowski, buski, jędrzejowski, kazimierski, kielecki
* miasta i gminy: Pińczów, Busko -Zdrój, Chmielnik, Imielno, Kije, Michałów, Wiślica, Złota, Opatowiec, Nowy Korczyn

Nadnidziański Park Krajobrazowy położony jest w obrębie Niecki Nidziańskiej. Obejmuje środkowy i dolny fragment Doliny Nidy, Nieckę Solecką i północno – zachodnią część Garbu Pińczowskiego. Park ten utworzono dla zachowania i ochrony walorów przyrodniczych związanych między innymi z powierzchniowym występowaniem serii gipsowej, tworzącej unikatowy zespół zjawisk i form krasu gipsowego.

Charakterystycznym elementem krajobrazu parku jest dolina rzeki Nidy – z licznymi meandrami i starorzeczami, stanowiąca ważny korytarz ekologiczny oraz ostoję ptactwa wodno – błotnego.

Teren parku charakteryzuje się dużym zróżnicowaniem siedlisk – począwszy od skrajnie suchych, aż po bagienne i wodne.

Dobrze nasłonecznione zbocza gipsowych i wapiennych wzgórz zajmuje jedno z największych w kraju stanowisk roślinności kserotermicznej, której towarzyszy specyficzna entomofauna. Cennymi gatunkami flory mającymi tutaj jedyne lub jedno z niewielu stanowisk w Polsce są m.in. dyptam jesionolistny, szyplin jedwabisty, sierpik różnolistny, dziewięćsił popłocholistny, gęsiówka uszkowata, sesleria błotna, groszek szerokolistny, rezeda mała, przetacznik zwodny i wczesny, stulisz miotłowy, ostnice: Jana i włosowata, len włochaty.

W dolinie Nidy występują zbiorowiska roślinności wodnej, szuwarowej i torfowiskowej z takimi gatunkami jak: grążel żółty, grzybień biały, osoka aloesowata, bobrek trójlistkowy, kruszczyk błotny, storczyk kukawka, szerokolistny i krwisty, turzyca Davalla.

W okolicy Szczerbakowa na terenie użytku ekologicznego pn. „słone źródło” występują podmokłe solniska śródlądowe ze stanowiskami rzadkich halofitów takich jak: przewiercień wąskolistny, muchotrzew solniskowy i mannica odstająca.

Pod względem rzeźby terenu obszar parku jest niejednorodny, a jego zróżnicowanie wynika z litologicznych uwarunkowań starszego podłoża oraz różnego stopnia pokrycia rzeźby strukturalnej morskimi utworami paleogenu i neogenu.

Najbardziej charakterystyczne skały gipsowe zbudowane są z ustawionych pionowo, zrośniętych kryształów gipsu potocznie nazywanych „szklicą” lub „jaskółczymi ogonami”. Wielkość ich dochodzi do 3,5m i należą one do jednych z największych kryształów gipsu na świecie.

Niezwykłe bogactwo form przyrody żywej i nieożywionej zadecydowało o utworzeniu 9 rezerwatów przyrody: Skowronno, Grabowiec, Pieczyska, Krzyżanowice, Skorocice, Skotniki Górne, Winiary Zagojskie, Przęślin i Góry Wschodnie.

Na terenie Parku i jego otuliny spotkać można pojedyncze chronione obiekty przyrodnicze:

* 31 pomników przyrody, w tym:16 pomników przyrody żywej (okazałe drzewa: lipy, dęby, topole czy też ich skupiska), 15 pomników przyrody nieożywionej,
* 3 użytki ekologiczne.

Obszar położony w granicach Parku znany jest z licznych zabytków kultury materialnej oraz bogatej historii. Tutaj w IX wieku powstało pierwsze państwo Wiślan z ośrodkiem władzy w Wiślicy. Pińczów w XVI i XVII wieku był jednym z głównych ośrodków ruchu reformacyjnego, a w połowie XVI wieku miasto stanowiło główną siedzibę braci polskich (arian) oraz ważny ośrodek kamieniarski i rzemiosł artystycznych. W okresie II wojny światowej Pińczów i jego okolice były rejonem aktywnej działalności oddziałów partyzanckich.

Park charakteryzuje się nagromadzeniem licznych obiektów architektonicznych i archeologicznych. Wiele wsi i miasteczek zachowało dawne układy przestrzenne i zabytkową zabudowę (Pińczów, Wiślica, Nowy Korczyn, Stary Korczyn, Krzyżanowice). Regionalną zabudowę wiejską zachowały w szczególności wsie: Kopernia, Galów i Szaniec.
Ponadto podziwiać można liczne zabytki architektury sakralnej, miejskiej, dworskiej z założeniami parków podworskich oraz kamienne krzyże i kapliczki przydrożne, stanowiące szczególnie urokliwy element krajobrazu.

Na terenie parku i jego otuliny wyznaczono ścieżki dydaktyczne:

* geologiczno – botaniczną ścieżkę dydaktyczną „W rezerwacie Skorocice”, o długości ok. 3 km,
* przyrodniczo – geologiczną ścieżkę dydaktyczną „Pińczów-Skowronno”, o długości ok. 7 km,
* przyrodniczo – geologiczną ścieżkę dydaktyczną „Bogucice – Grabowiec – Gacki – Krzyżanowice”, długości ok. 9 km,
* historyczną ścieżkę dydaktyczną „W średniowiecznej Wiślicy”, o długości ok. 4,5 km,
* przyrodniczo – krajobrazową ścieżkę dydaktyczną „Czarkowy-Ostrów”, o długości ok. 8 km,
* historyczną ścieżkę dydaktyczną „Królewskie miasto Nowy Korczyn”, o długości ok. 3 km.

• Szaniecki Park Krajobrazowy

Data utworzenia parku: 19 grudnia 1986r.
Powierzchnia parku: 10 915 ha
Powierzchnia otuliny: 12 859 ha

Położenie administracyjne

* województwo: świętokrzyskie
* powiaty: pińczowski, buski, kielecki
* miasta i gminy: Busko-Zdrój, Pińczów, Chmielnik, Kije, Solec-Zdrój, Stopnica

Szaniecki Park Krajobrazowy położony jest w obrębie Niecki Nidziańskiej. Obejmuje środkową część Garbu Pińczowskiego oraz południowo – zachodni fragment Niecki Połanieckiej (Płaskowyż Szaniecki).

Park ten chroni enklawy wartościowego krajobrazu z malowniczymi wapiennymi i gipsowymi wzgórzami oraz ciepłolubnymi zbiorowiskami roślinności kserotermicznej, torfowiskowej i słonolubnej rozsianymi w rozległej, harmonijnej przestrzeni łąk i pól.

Obszar Parku położony jest w strefie wododziałowej pomiędzy zlewniami rzek: Nidy, Wschodniej i Czarnej. Południowo – zachodnia część Parku wyróżnia się występowaniem wód mineralnych z wysiękami w okolicach wsi Owczary.

Charakterystycznym elementem przyrody parku, uwarunkowanym geologicznie są liczne odsłonięcia gipsów, zwłaszcza wielkokrystalicznych, widoczne głównie na terenie Płaskowyżu Szanieckiego. Największe ich bogactwo na terenie parku występuje w okolicach: Szańca, Gartatowic, Stawian i Sędziejowic. W gipsowym podłożu rozwijają się procesy krasowe. W ich wyniku powstają zróżnicowane formy krasu powierzchniowego i podziemnego np.: leje, formy typu uwale, doliny, jaskinie.

Budowa geologiczna, rzeźba terenu, gleby oraz specyficzny mikroklimat stworzyły dogodne warunki dla rozwoju ciepłolubnych muraw kserotermicznych.

W jedynym ustanowionym rezerwacie przyrody „Owczary” ochronie podlega naturalne śródlądowe stanowisko roślinności halofitowej, gdzie na szczególną uwagę zasługują gatunki słonolubne (halofity), takie jak: sitowiec nadmorski, mannica odstająca, łoboda oszczepowata, nostrzyk ząbkowany i komonicznik skrzydlastostrąkowy.

Najcenniejsze elementy przyrodnicze w parku i jego otulinie zostały objęte ochroną w formie 5 pomników przyrody (1 pomnik przyrody żywej, 4 pomniki przyrody nieożywionej), 3 użytków ekologicznych i 3 stanowisk dokumentacyjnych.

W parku znajdują się liczne zabytki kultury materialnej z interesującymi elementami wiejskiego budownictwa regionalnego, które można zobaczyć między innymi w Szańcu, Młynach i Widuchowej.
Świadectwem bogatego dziedzictwa dziejowego są najstarsze ślady, grodzisk i kopców znane z okolic: Szczaworyża, Szańca, Gartatowic, Skotnik Małych i Żernik Górnych.

Podobnie jak na terenie całego Ponidzia, przy drogach, w osadach oraz wśród pól zobaczyć można urokliwe przydrożne figurki i kapliczki wykonane z wapienia, a także pozostałości nielicznych młynów wodnych z urządzeniami piętrzącymi wodę.
Na terenie parku wyznaczono przyrodniczo – krajobrazową ścieżkę dydaktyczną „Szaniec – Kurzejów – Wymysłów – Zwierzyniec”, o długości ok. 7,5 km.

• Kozubowski Park Krajobrazowy

Data utworzenia parku: 19 grudnia 1986r.
Powierzchnia parku: 6 613 ha
Powierzchnia otuliny: 6 036 ha

Położenie administracyjne:

* województwo: świętokrzyskie
* powiaty: pińczowski, kazimierski
* miasta i gminy: Pińczów, Czarnocin, Działoszyce, Michałów, Złota

Kozubowski Park Krajobrazowy położony jest w obrębie Niecki Nidziańskiej. Obejmuje wschodnią część Garbu Wodzisławskiego. Jest to teren o wybitnych wartościach krajobrazowych i przyrodniczych, charakteryzujący się urozmaiconą rzeźbą terenu ukształtowaną na kredowym podłożu pokrytym lessami, rozległymi obszarami leśnymi i porozrzucanymi wśród lasów i pól malowniczymi osadami.

Znaczną powierzchnię parku zajmują lasy, położone na wierzchowinach i zboczach wzniesień lessowych porozcinanych dolinkami i wąwozami, pełniące ważną rolę w regulacji stosunków wodnych i klimatycznych.

Strome niezalesione zbocza wzniesień o ekspozycji południowej i południowo – zachodniej zajmują ciepłolubne murawy kserotermiczne. Wyróżniono następujące zespoły roślinności kserotermicznej: stulisza miotłowego i ostnicy włosowatej, rutewki mniejszej i szałwi łąkowej oraz omanu wąskolistnego. Z gatunków zagrożonych na uwagę zasługują: wisienka stepowa, storczyk purpurowy, len włochaty, obuwik pospolity.

W dwóch rezerwatach przyrody: „Polana Polichno” oraz „Wroni Dół”, położonych na terenach leśnych, chronione są fragmenty grądu oraz ciepłolubne gatunki fauny i flory zasiedlające śródleśne polany.

Osobliwością Parku jest występowanie w rezerwacie „Polana Polichno” groszku panońskiego (jedyne stanowisko w Polsce) oraz największego gatunku polskiego chrząszcza jelonka rogacza.

Najcenniejsze wielowiekowe okazy drzew na terenie parku i jego otuliny: lipy, wiązy, dęby, buki zostały objęte ochroną w formie 13 pomników przyrody żywej. Ustanowiono także 1 pomnik przyrody nieożywionej.

Na terenie parku występują interesujące obiekty regionalnego budownictwa wiejskiego, pozostałości dworów z założeniami parkowymi oraz obiekty sakralne. Najcenniejsze znajdują się w: Dzierążni, Górach, Pełczyskach, Młodzawach Małych, Michałowie, Probołowicach i Stradowie.

O bogatych tradycjach osadniczych świadczy wczesnośredniowieczne grodzisko w Stradowie z przełomu VIII i IX wieku, będące ośrodkiem plemiennym z początków historii państwowości polskiej.

Na terenie Parku na uwagę zasługują również charakterystyczne dla Ponidzia, niezwykle piękne przydrożne świątki i krzyże.

Na terenie parku i jego otuliny wyznaczono ścieżki dydaktyczne:

* przyrodniczo – krajobrazową ścieżkę dydaktyczną „Chroberz – Wola Chroberska”, o długości ok. 5 km.
* historyczną ścieżkę dydaktyczną „Stradów pradziejowy i wczesnośredniowieczny”, o długości ok. 3 km.

Zobacz także
Historia Kielc
Legenda o powstaniu Miasta